PORADNIK trilac plus

Mikroflora jelitowa

Podstawowym elementem regulacji działania układu trawiennego i odpornościowego jest obecna w jelicie cienkim i jelicie grubym flora bakteryjna. W skład mikroflory jelitowej wchodzi setki różnych szczepów bakterii, które wykazują zdolność do osiedlania się. Zaraz po narodzinach układ pokarmowy dziecka jest "sterylny", ale wkrótce potem rozwija się w nim mikroflora, która stopniowo zmienia się pod wpływem szeregu różnych czynników, takich jak sposób porodu, żywienie, przyjmowanie antybiotyków i wiek

Mikroflora jelitowa, a trawienie

Ważną rolą mikroflory w procesie trawienia jest fermentacja przede wszystkim błonnika pokarmowego. W wyniku procesów fermentacyjnych z niestrawionej części pokarmu powstają, m. in. cząsteczki kwasu mlekowego oraz inne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (tj. kwas octowy, propionowy i butyrynowy). Ten ostatni dostarcza energii komórkom nabłonka jelita grubego, poprawia wchłanianie substancji mineralnych oraz wywiera korzystny wpływ na metabolizm lipidów i glukozy w wątrobie

Mikroflora, a funkcja ochronna

Wyróżnia się trzy mechanizmy działania, poprzez które jelito grube pełni funkcję systemu obronnego:

  1. mikroflora chroni przed inwazją bakterii chorobotwórczych (mechanizm działania obronnego polega na współzawodnictwie pomiędzy bakteriami pożytecznymi i szkodliwymi o składniki odżywcze i receptory zlokalizowane w ścianie jelita grubego oraz na tworzeniu przez bakterie korzystne niesprzyjających warunków dla rozwoju patogenów - np. niskie pH);
  2. komórki nabłonka ściany jelita poza wchłanianiem składników odżywczych tworzą też barierę ochronną zapobiegającą wniknięciu do krwiobiegu substancji szkodliwych;
  3. system odpornościowy jelit jest chroniony przez wyspecjalizowane komórki odpornościowe, które oddziałują bezpośrednio jak również poprzez zdolność do inicjowania produkcji przeciwciał i antygenów; dzięki tej ochronie w przypadku wtargnięcia patogenu jest on inaktywowany i usuwany z organizmu.

Mikroflora jelitowa jest głównym czynnikiem warunkującym optymalne działanie mechanizmu obronnego jelit. Zaburzenia równowagi flory bakteryjnej są często spowodowane występowaniem wielu chorób o podłożu zapalnym; wykazano, że na równowagę mikroflory jelitowej szkodliwy wpływ wywiera antybiotykoterapia, zmiany w sposobie odżywiania się; wszystkie te czynniki mogą w dalekim stopniu naruszyć równowagę mikroflory jelitowej co w konsekwencji prowadzi do wyjałowienia organizmu z dobroczynnych szczepów Lactobacillus i Bifidobacterium, a wzrostu i rozwoju drobnoustrojów chorobotwórczych; duże znaczenie w przywracaniu prawidłowej mikroflory jelitowej odgrywają produkty z grupy probiotyków, prebiotyków i synbiotyków.

Biegunka poantybiotykowa

To biegunkaktórej powstanie związane jest ze stosowaniem antybiotyków; rozpoznanie biegunki poantybiotykowej dokonuje się gdy pojawiają się stolce częstsze niż zwykle lub gdy ich konsystencja staje się luźniejsza. Objawy mają bezpośredni związek z przyjmowaniem leków przeciwdrobnoustrojowych i nie można ich wytłumaczyć inną przyczyną. Obraz kliniczny biegunki poantybiotykowej może być bardzo zróżnicowany - od łagodnej, samoograniczającej się, poprzez biegunkę o cięższym przebiegu, ale bez poważnych konsekwencji, aż po objawy ciężkiego zapalenia jelita grubego. Najcięższą postacią, w ponad 95% przypadków wywołaną zakażeniem C. difficile, jest rzekomobłoniaste zapalenie jelit z wodnisto-brunatnymi, cuchnącymi stolcami w których pojawić się może śluz i krew; biegunce takiej często towarzyszą silne bóle brzucha, gorączka i ciężkie odwodnienie

Występowanie biegunki poantybiotykowej

Szacuje się, że biegunka występuje u ok. 11-40% dzieci leczonych antybiotykami a w populacji dorosłych u ok. 5-30%. Tak duża rozpiętość wynika z różnych definicji biegunki używanych przez poszczególnych autorów oraz z różnych rodzajów stosowanych antybiotyków. Każdy antybiotyk może spowodować wystąpienie biegunki, ale największe ryzyko stwarzają antybiotyki o szerokim zakresie działania przeciwbakteryjnego

Mechanizm powstawania biegunek poantybiotykowych

  1. zmiana mikroflory jelitowej poprzez stosowanie antybiotyków;
  2. zaburzenia funkcji metabolicznej flory jelitowej w tym metabolizmu, nieulegających trawieniu, węglowodanów, prowadzące do nagromadzenia się w jelicie grubym związków osmotycznie czynnych (biegunka w mechanizmie osmotycznym);
  3. zaburzenia degradacji wolnych kwasów żółciowych, które działając na komórki nabłonka jelita grubego stymulują wydzielanie wody i powodują biegunkę sekrecyjną;

Rola probiotyków w zapobieganiu biegunkom poantybiotykowym

Zażywanie probiotyków przy zapobieganiu biegunce związanej ze stosowaniem antybiotyków, wynika z faktu, że jednym z podstawowych mechanizmów patofizjologicznych tej postaci biegunki, są ilościowe i jakościowe zmiany flory bakteryjnej przewodu pokarmowego pod wpływem leków przeciwdrobnoustrojowych; skuteczność probiotyków w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej oceniono w czterech systematycznych przeglądach z metaanalizą badań z randomizacją. Oceniono w nich skuteczność różnych szczepów probiotycznych (L. acidophilus, L. bulgaricus, L. rhamnosus GG, B. longum, B. bifidum i Str. thermophilus,). Wyniki metaanaliz dowodzą, że stosowanie probiotyków zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunki poantybiotykowej średnio o 80%

Biegunka podróżnych

To biegunka zazwyczaj definiowana jako trzy lub więcej luźnych stolców na dobę ze współtowarzyszącym co najmniej jednym objawem chorobowym, takim jak bóle brzucha, nudności, wymioty, parcie na stolec, gorączka; problemy biegunkowe zaczynają się pojawiać zwykle w ciągu pierwszych kilku dni pobytu w nowych warunkach środowiskowych i trwają średnio 4 dni. Połowa pacjentów skarży się na bóle brzucha, 15% na nudności, wymioty, gorączkę, sporadycznie na ślady krwi w stolcu; biegunka podróżnych zazwyczaj ma stosunkowo lekki przebieg i ustępuje samoistnie, ale czasami może również przybrać ciężki obraz kliniczny i wymagać hospitalizacji. Najczęstszym patogenem biegunek podróżnych jest enterotoksyczna Escherichia coli. Do innych czynników infekcyjnych/inwazyjnych należą bakterie (Salmonella, Shigella, Campylobacter), wirusy (Norwalk, adeno- i rotawirusy) oraz pierwotniaki (Entamoeba histolytica, Giardia intestinalis, Cryptosporidium parvum).

Trzy poziomy ryzyka wystąpienia biegunek podróżnych

  1. Podróżni z krajów wysoko rozwiniętych, przebywający przez kilka tygodni w krajach o podobnym standardzie sanitarnym (USA, Kanada, Europa, Australia, Nowa Zelandia) – wskaźniki zachorowań nieprzekraczające 8%
  2. Podróżni z krajów wysoko rozwiniętych, przebywający przez kilka tygodni na południu Europy, w Republice Południowej Afryki, na Karaibach – wskaźniki zachorowań 8-20%
  3. Podróżni z krajów wysoko rozwiniętych, przebywający przez kilka tygodni w krajach rozwijających się Azji, Afryki, Ameryki Południowej – wskaźniki zachorowań 20-66%.

Biegunka podróżnych ma charakter kosmopolityczny. Najwyższa zachorowalność występuje u dzieci poniżej 2.roku życia oraz wśród dorosłych w przedziale wiekowym 20-30 lat. Większość przypadków choroby jest związana z konsumpcją zanieczyszczonej żywności i/lub wody